Tag Archives: Zalkerbos

Plantenwerkgroep: Excursieprogramma 2018

Scherenwelle – zondagochtend 22 april 2018

Vanochtend bezoeken we een van de mooiste gebieden van de gemeente Kampen, Scherenwelle.

Deze bijzondere uiterwaard langs de IJssel is de enige waar de wilde kievitsbloem te vinden is. De derde week van april is voor deze bijzonderheid het hoogtepunt van de bloeitijd. De plant komt er gelukkig in grote aantallen voor, een heel bijzonder gezicht. Hopelijk blijft dat zo en kan de populatie nog uitbreiden. De laatste jaren zijn enkele percelen afgeplagd om uitbreiding van de populatie mogelijk te maken. Hopelijk blijven de verdrogende gevolgen van de zomerbedverlaging in de IJssel (die werd 1 meter dieper gemaakt tussen de Eilandbrug en de Molenbrug) achterwege. De kievitsbloemen staan er samen met (heel) veel pinksterbloemen en grote vossenstaart. Daartussen kan je dan nog bijzonderheden vinden als veenreukgras en, misschien, ook knolvossenstaart.

Behalve kievitsbloemen is er natuurlijk nog veel meer te zien in Scherenwelle. Het is nog vroeg in het jaar maar we gaan ook proberen de jonge planten te vinden van de beemdooievaarsbek, kleine pimpernel, rivierkruiskruid en al die andere bijzonderheden die we uit het gebied kennen.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.30 uur op de dijk tussen IJsselmuiden en Wilsum (Uiterwijkseweg), daar waar het wandelpad de uiterwaard in gaat. De excursie duurt tot ongeveer 13.00 uur. Je hoeft je niet op te geven.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?p=2657

Silberberg/ Lengerich e.o. (Duitsland) – Zaterdag 26 mei 2018

Vlakbij Osnabrück in Duitsland ligt de Silberberg, een uitloper van het haast on-Nederlandse heuvelachtige Teutoburgerwald. Op de Silberberg is naast beukenbos met een rijke ondergroei ook een zeer oud graslandreservaat te vinden. Er groeien diverse soorten orchideeën en heel veel andere bijzondere plantensoorten. Wil je die soorten in Nederland vinden dan zal je naar Zuid-Limburg moeten gaan en sommige van de soorten komen zelfs helemaal niet in Nederland voor. Een uniek gebied dus! Een aantal jaren geleden keken we hier al eens onze ogen uit. Wit bosvogeltje, vliegenorchis, bruinrode wespenorchis, bergnachtorchis, vogelnestje, het groeit er allemaal. En niet alleen orchideeën, ook allerlei andere bijzonderheden. Denk maar eens aan heidezegge, franjegentiaan, wolfskers, aarddistel, zinkveldmuur en zo kan je doorgaan. In de buurt, bij Lengerich, is er ook nog een oude kalkgroeve te vinden, hier staat een keur aan kalkgraslandsoorten, waaronder het zeldzame soldaatje, ook al een orchidee.

Praktische informatie: We vertrekken om 8.00 uur van het Meeuwenplein. De excursie duurt tot laat. Vergeet niet je paspoort/ identiteitskaart mee te nemen! Geef je even op bij Niels Jeurink, tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?tag=oeho

Mandjeswaard – Woensdagavond 30 mei 2018

Van de Mandjeswaard en Kampereiland zijn nog niet zo heel veel gegevens bekend. Terwijl er toch diverse bijzondere soorten te vinden zijn, zoals in de wegbermen en langs de sloten. Tijdens vorige excursies vonden we bijzonderheden als zilte zegge, bevertjes en geelhartje. Vanavond gaan we op bezoek bij Erf 1, het biologische melkveebedrijf van Harry Bruins en zijn familie in de Mandjeswaard. Eens kijken wat we vanavond kunnen vinden.

Praktische informatie: geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl. We verzamelen om 19 uur op het Meeuwenplein. De excursie eindigt als het donker wordt.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?p=1188

Staverden en Hierden – zaterdag 16 juni 2018

Zo droog als grote delen van de Veluwe zijn, zo nat is het er op sommige plekken. Vaak is dat te danken aan een laag leem in de bodem waarop regenwater maar moeilijk wegzakt. Er ontstaan dan vennetjes of natte heiden. Soms werd die leem op de Veluwe ook door de mens weggegraven en gebruikt voor het bouwen van huizen. Her en der zijn van die ‘leemkuilen’ te vinden. Het water stroomde weg, waardoor beekjes ontstonden. Vandaag gaan we eens kijken in zo’n gebied waar droog en nat elkaar afwisselen, namelijk bij Staverden. De beekjes, zoals de Leuvenumsebeek, stromen noordwaarts. Ooit richting de Zuiderzee maar alweer vele tientallen jaren naar de randmeren, hier het Veluwemeer. Ook in het gebied waar de beekjes in de randmeren uitmonden, bij Hierden, verandert er de laatste jaren veel. Er wordt grond verworven door natuurorganisaties als Natuurmonumenten en er werd ook een ecoduct gebouwd over de A28 en de spoorlijn Zwolle – Harderwijk – Amersfoort. Alle reden om het gebied te gaan verkennen.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.30 uur van het Meeuwenplein in Kampen. De excursie duurt de hele dag. Geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen:

Landgoed Staverden/ Verbrande Bos:  https://www.glk.nl/landschap-kastelen/locatie/?locatie=19

Veluwemeerkust: https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/veluwemeerkust

 Zalkerbos – woensdagavond 27 juni 2018

Hoe gaat de flora zich ontwikkelen in de nieuw ingeplante en de geplagde percelen rond het Zalkerbos? We zijn reuze benieuwd. Zo dicht bij de bijzondere stroomdalgraslanden in de Vreugderijkerwaard kan het toch niet heel lang duren voordat de eerste bijzonderheden ook hier gaan opduiken. We willen er dit jaar gaan kijken samen met de plantenwerkgroep van de KNNV in Zwolle. De nieuwe percelen worden beheerd door Staatsbosbeheer en deze organisatie is ook geïnteresseerd in onze vondsten. En we gaan vast ook nog wel in het bos zelf kijken. Met de rijke bodembegroeiing daar is dat altijd weer een lust voor het oog. Het bos wordt het mooist ontwikkelde hardhoutooibos van Nederland genoemd, bossen dus die door de rivierinvloed zijn gevormd (‘ooi’) en waarvan de boomlaag wordt gedomineerd door eiken, essen en iepen. De planten maar zeker ook de mossen en paddenstoelen die je er kunt vinden zijn heel bijzonder.

Praktische informatie: geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl. We verzamelen om 19 uur op het Meeuwenplein. De excursie duurt tot het donker is.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?p=2266

Tollebeek – woensdagavond 4 juli

Vorig jaar deden we voor het eerst mee met het ‘witte gebieden’-project van stichting FLORON. Dat beviel goed. Het project is bedoeld om gegevens te verzamelen op plaatsen waar nog maar weinig van bekend is. Dit jaar bezoeken we een paar plekken in de buurt van Tollebeek in de Noordoostpolder. Uit dit gebied (atlasblok 175-520 om precies te zijn) zijn in het verleden ruim 180 verschillende soorten gevonden. Eens zien of we er dit jaar meer kunnen vinden.

Praktische informatie: geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl. We verzamelen om 19 uur op het Meeuwenplein. De excursie duurt tot het donker is.

Meer lezen:

Witte gebiedenbeleid stichting FLORON:

https://www.verspreidingsatlas.nl/biodiversiteit/witte-gebieden-reserveren.aspx?soortgroep=V

Rondje Tollebeek:

http://www.opdekuierlatten.nl/wandelpaden/wandelroutes/rondje_tollebeek#tabs-3

 Ewijkse Plaat – zaterdag 14 juli 2018

Op de zuidelijke oever van de Waal ligt, niet ver ten westen van Nijmegen de Ewijkse Plaat. Een uiterwaard waar zo af en toe het water van de Waal overheen gaat tijdens perioden met hoog water. De rivier zet er dan vaak veel zand af en kennelijk ook veel plantenzaden want er worden veel bijzondere planten uit het gebied gemeld. De hoogste tijd om er ook eens met de plantenwerkgroep te gaan kijken. Er zijn uiteraard veel soorten te vinden die kenmerkend zijn voor het rivierengebied, zoals van droge (stroomdal)graslanden en soorten van slikken en rivierstrandjes.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.30 uur van het Meeuwenplein in Kampen. De excursie duurt de hele dag. Geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen: https://www.ark.eu/gebieden/gelderse-poort/beuningen

Biesbosch/ Noordwaard – zaterdag 8 september

De Biesbosch is vast bij iedereen wel bekend. Het gebied is sinds een aantal jaren een nationaal park en onder veel meer bekend door de bevers, de visarenden én de zeearenden die er broeden. En daarnaast is er ook voor de plantenliefhebber héél veel te beleven. Het gebied wordt ingeklemd tussen de Beneden Merwede (bij Hardinxveld) in het noorden en de Amer (bij Geertruidenberg) in het zuiden. Daartussen vind je smallere en bredere kreken, uitgestrekte wilgenbossen en rietlanden. Deels is het gebied bijna alleen via het water toegankelijk maar op sommige plaatsen zijn ook wandelpaden en wegen. Vandaag willen we er gaan kijken.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.00 uur van het Meeuwenplein in Kampen. De excursie duurt de hele dag. Geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen:

Noordwaard: https://www.ruimtevoorderivier.nl/project/ontpoldering-noordwaard/

Biesbosch: http://np-debiesbosch.nl/de-biesbosch/

Plantenwerkgroep, excursie Zalkerbos 29 april 2017

Het beloofd een goed loken jaar te worden

Op 29 april openden we het excursieseizoen van de plantenwerkgroep met een excursie naar het Zalkerbos. De zon straalde regelmatig, de wind was fris. Met 10 man/vrouw sterk zochten we naar de vaste bewoners van dit bijzondere bos, en ontdekten we een stuk van de nieuwe uitbreiding.

Het Zalkerbos ligt op een oude stroomrug, ingeklemd in een flinke bocht van de IJssel. De rivier heeft hier in een ver verleden zand en klei afgezet, waardoor het reliëf in het landschap ontstond en de bocht van de rivier alsmaar groter werd. Dat reliëf is nu nog steeds heel mooi te zien, het wordt een ‘kronkelwaard’ genoemd, zoals hier links op de foto:

Al voor 1200 was hier bos. Het areaal bos is in de loop der eeuwen terug gedrongen ten gunste van weilanden en akkerland. Maar als compensatie voor de verdieping van de IJssel tussen de Molenbrug en de Eilandbrug is het natuurgebied eind 2015, begin 2016 uitgebreid en is er nieuw bos aangeplant.

Het nieuwe aangeplante bos (zie foto) krijgt een zelfde verhouding van o.a. iepen, essen, esdoorns en eiken, als in het al bestaande hardhout-ooibos. Hardhout: iep, es, esdoorns en eik in tegenstelling tot zachthout: wilg en populier. Ooibos: bos dat op natuurlijke wijze is ontstaan langs rivieren. Ooi is een oud woord voor nat terrein nabij een rivier (cf. Duits: Au en Auwald). De aanwezigheid van dit biotoop is een belangrijke voorwaarde voor een natuurlijk riviersysteem. Waar rivieren bedijkt zijn en uiterwaarden het beeld bepalen zijn de bossen in de afgelopen eeuwen vrijwel overal omgevormd tot weidegrond en hooilanden. Nu staan in die nieuwe percelen nog allerlei pioniers zoals kruldistel en paardenbloem, maar we zagen er ook  zwarte toorts. De verwachting is dat hier op den duur een zelfde soort bos ondergroei komt, zoals elders in het Zalkerbos.

Niet alleen wordt er nieuw bos aangeplant, maar ook 2 stukken uiterwaard zijn ingericht voor natuurontwikkeling: de voedselrijke bovenlaag is verwijderd, met behoud van het reliëf, zodat soortenrijke stroomdalgraslanden kunnen ontstaan.

Het Zalkerbos is vooral bekend door zijn bijzondere onderbegroeiing. In het vroege voorjaar de bolgewassen, zoals Blauw druifje, Holwortel en Voorjaarshelmbloem, Bosanemoon (een groeiende populatie) en Vogelmelk. We zagen op uitgebreide schaafstro en de Gevlekte dovenetel stond volop in bloei. Ook in de nieuwe aanplant was deze al te vinden! In bloei verder o.a. Gulden boterbloem, een typische bossoort voor dit gebied, Grote muur, Akkerhoornbloem, de eerste Dagkoekoeksbloemen, Klimopereprijs, Draadereprijs en Tijmereprijs. Nog niet in bloei, maar wel veelbelovend aanwezig veel Slangenlook, en de zeldzamer Moeslook, naast de meer gangbare Kraailook. Te vroeg voor de bloei (in juni/juli terugkomen!), maar genoeg om ons te verheugen op een goed loken jaar! In De Flora Batava wordt Zalk niet genoemd als vindplaats voor Moeslook, wel voor Slangenlook (Flora Batava 1893).

Voor het eerst konden we een stuk uiterwaard lopen vanaf de heuvel waar vroeger een theekoepel op stond richting het Veer. Nu nog behoorlijk kaal, opgedroogde modder met pionierssoorten zoals veel Fioringras. Hier werden we verrast door 2 bijzondere soorten die zich hier al gevestigd hadden: Liggende ganzerik en Stijf barbarakruid (beide rode lijstsoorten, thans niet bedreigd).

In de krant stond deze excursie aangekondigd als fauna excursie. Dat hebben we niet op ons laten zitten: onderweg bleven de vogels niet onopgemerkt. Zo hoorden we fazanten, zanglijsters, winterkoningen, zwartkoppen en tuinfluiters, vinken en tureluurs, zagen we een vermoedelijk verlaten vogelnestje van 3 eieren in die opgedroogde modder en een kleine achterhoede, zonder kijker, vermoedt een zeearend gezien te hebben. We wisten dat die de afgelopen weken hier vaker was gezien!

Al met al een mooie start van dit nieuwe excursie seizen, en iedereen graag tot de volgende keer!

Gevlekte dovenetel, met een veel grotere bloem dan de veel voorkomende Paarse dovenetel.

Toos Lodder

Plantenwerkgroep, excursie Zalkerbos 17 juli 2016

_mg_7830

Het Zalkerbos in de zomer: bloeiend Slangenlook

Traditie getrouw starten we het excursieseizoen van de plantenwerkgroep het ene jaar in Scheerenwelle en het andere jaar in het Zalkerbos, zo ergens in april. Voor het Zalkerbos weliswaar een mooie tijd, omdat dan alle voorjaarbloeiers in bloei staan, maar tja, dan mis je steevast het bloeiende Slangenlook, één van de pareltjes van het Zalkerbos. Dit jaar reden voor een bezoek in de voorzomer.

We verzamelden ons bij het Meeuwenplein, of gingen rechtstreeks met fiets of auto, en verkenden met ons 10-en het gebied.

We kwamen veel bekende soorten uit het voorjaar tegen, waarvan sommige nu in bloei, zoals Gevlekte dovenetel, Slangelook (aan het eind van z’n bloei) en Kraaielook (aan het begin), Schaafstro, Bosrank, Grote muur en Hop.

Duivekervel Kraailook Gevlekte dovenetel Schaafstro

Voor sommige grassen is het in april nog te vroeg waardoor ze niet te determineren zijn: maar nu zagen we Kweekdravik, een soort van langs de rivieren die we dankzij de bloeiwijze nu op naam konden brengen.

Alle veranderingen rond de inrichting van het Zalkerbos zijn misschien nog wel een groter verschil met onze vorige excursie naar dit gebied in april 2015 dan het jaargetijde. Landschappelijk is er sinds vorig jaar veel aangepakt: er is meer bos aangeplant, waardoor het bos robuuster wordt, maar er ook doorkijkjes verdwijnen. Er is  meer water door een extra geul in de uiterwaarden. En de bovenlaag van een waard, grenzend aan de rivier,  aan de zuidzijde van de weg is helemaal afgeplagd.  En die veranderingen zorgen voor tijdelijke of blijvende andere vegetatietypen. Zo kwamen we tal van planten tegen die er vorig jaar überhaupt niet waren, of alleen als sluimerende zaden in de grond.

Als compensatie voor alle aanpassingen aan de IJssel met het uitdiepen van de vaargeul wordt het bos uitgebreid. Op 3 plaatsen zagen we een jonge aanplant van bos, waarbij de ondergroei nu allerlei akkeronkruid-achtigen bevat. Die zullen op den duur wel weer verdwijnen. De mooiste daarvan: Gewone duivenkervel met teer fijn ingesneden blad, en roze bloemen met donker roze vleugeltjes die zich veelvuldig tussen de jonge aanplant slingerde. De helder gele bloemen van enkele Gele ganzenbloemen vielen daartussen goed op. Verder akkerviooltje, diverse Ganzevoeten, Getande weegbree, naast de gewone Grote weegbree, Zwarte nachtschade, Gewone raket, Akkerkool, Herik en Kroontjeskruid.

Meer naar de rivier toe is een extra watergeul gegraven, wat ook weer voor nieuwe vegetatietypen zorgt. Daar zagen we o.a. Rode waterereprijs, Moerasandoorn en Avondkoekoeksbloem. Meer in de houtwallen o.a. Kompassla, dat zijn bladeren verticaal draait.

Inmiddels begon de lucht al prachtig rood te kleuren. Tegen dat decor zagen we een paar Lepelaars overvliegen.

_mg_7832

In de avondschemering maakten we een laatste uitstapje naar een perceel direct grenzend aan de IJssel, waar de bemeste bovenlaag secuur vanaf is geschraapt, met behoud van het oorspronkelijke reliëf. Door oude afzettingen van de rivier zijn zandruggen ontstaan met allerlei laagtes en hoogtes. Een zomerdijk beschermd beide waarden tegen teveel overstromingen.  Door het afschrapen van die bovenlaag ontstaat een waard, die in potentie vergelijkbaar is met de Vreugdenrijkerwaard aan de andere kant van de rivier (stroomdalgrasland).

Het is spannend wanneer en welke bijzondere soorten uit de Vreugdenrijkerwaard zich ook gaan vestigen aan deze kant van de rivier! Bij het laatste voldoende licht maakten we de ‘nulstand’ op: heel veel akkerwinde, Fioringras, Zeegroene ganzenvoet en Stippelganzenvoet, Groot kaasjeskruid en Kleine klaver, Witte krodde maar ook al meer bijzondere soorten die zich hier meer zullen gaan vestigen als Sikkelklaver en Kruisdistel.

Van af nu moeten we eigenlijk elk jaar even een kijkje gaan nemen om de ontwikkelingen bij te houden! Bijzonder, en dat zo dicht bij huis.

Tekst: Toos Lodder

Fotografie: Gonny Sleurink