Tag Archives: Silberberg

Plantenwerkgroep, excursie Silberberg, Duitsland 26-5-2018

Met een prachtige dag in het vooruitzicht trokken we op zaterdag 26 mei om 7:30 vanaf het Meeuwenplein met 7 enthousiastelingen naar de Silberberg, een uitloper van het Teutoburgerwald, ten zuidwesten van Osnabrück (bij Hasbergen en Natrup-Hagen). Aansluitend bezochten we ook de (gedeeltelijk oude) kalkgroeve bij het iets zuidelijker gelegen Lengerich.

Op de Silberberg is naast beukenbos met een rijke ondergroei ook een zeer oud graslandreservaat te vinden. Er groeien diverse soorten orchideeën en heel veel andere bijzondere plantensoorten. Wil je die soorten in Nederland vinden dan zal je naar Zuid-Limburg moeten gaan en sommige van de soorten komen zelfs helemaal niet in Nederland voor.

In Hasbergen werd in de 19e eeuw zilver gedolven en al was de zilverkoorts maar van korte duur, zowel de Silbersee als de Silberberg herinnert aan die periode. Behalve zilver komen er ook andere metalen voor, waarbij er nu nog sporen van zink in de grond liggen die kans bieden aan een zink tolerante vegetatie.

Voor dit verslag liet ik me inspireren door een reeks in de NRC van Merel Thie en Wendy Panders (‘Vaste gasten’). Welke belangstellingen kom je zoal tegen in de plantenwerkgroep en hoe kwamen die zoal in de Silberberg aan hun trekken?

De levensgenieter 

De excursies van de plantenwerkgroep hebben gewoonlijk een relaxed karakter: start met koffie en gebak en voor de dagexcursies: afsluiting met een gezamenlijk etentje op de terugweg. Onze excursie naar de Silberberg deed daar niet voor onder. Weliswaar moesten we even zoeken voor we een geopende Konditorei vonden, maar toen kon iedereen zijn hart ophalen aan Kaffee mit Kuchen. De lunchboterhammen aten we aan de rand van een fantastisch orchideeënveldje, wat de fanatiekelingen weinig rust voor die boterhammen gaf: zij deden alvast de voor-inventarisatie. Op de terugweg reden we via het prachtige oude Tecklenburg, waar we in de binnenstad op een terrasje aan de schnitzels (of gebakken camembert) gingen.

Mooi weer is geen garantie bij excursies, sommigen hebben herinneringen aan hevige regenval, maar vandaag was het genot voor de levensgenieter compleet: een stralende dag, aan de warme kant zelfs, maar omdat we veel in het bos zaten, was het alleszins aangenaam.

De specialist

Niels is natuurlijk onze echte specialist. En dan in allerlei planten families met lastige soorten als grassen, zegges en orchideeën. De Silberberg leent zich uitstekend voor de orchideeën-specialist. Nog voor we het om zijn orchideeën beroemde kalkgraslandje hadden gevonden, waren we al het Bleke bosvogeltje en het Vogelnestje tegen gekomen. Bij dat graslandje, waar meer Nederlanders, gewapend met grote fotocamera’s op hun knieën rondkropen, konden we ons bekwamen in het onderscheid tussen het Witte en Bleke bosvogeltje, maar vonden we ook de Bergnachtorchis, de Bosorchis, de Grote keverorchis en de Vliegenorchis. Onze laatste locatie bij een steengroeve bij Lengerich leverde behalve opnieuw Bleke bosvogeltjes en Bergnachtorchis nog de Welriekende nachtorchis op, die nog ontbrak op onze lijst.

De optimistische leerling

Voor sommige deelnemers is een excursie met de plantenwerkgroep een regelmatig terugkerend feest, voor anderen de eerste kennismaking. Aan de ene kant lijkt dat planten op naam brengen heel specialistisch vakwerk, aan de andere kant is voorkennis bij zo’n excursie niet vereist; wel zin en geduld om bij alles stil te staan. Op zo’n dag leggen we vaak niet meer af dan een km of 2-4. En weet je na 10 excursies nog steeds, of opnieuw niet het onderscheid tussen Biggenkruid en Leeuwentand: geen probleem, Niels legt het met alle liefde en geduld nog eens uit met oog voor details waaraan je de planten kunt herkennen. Omdat alle planten genoteerd worden, krijgen de bekende soorten evenveel aandacht als de minder bekende, zodat elke excursie ook een gelegenheid is om te oefenen en te repeteren. In mijn aantekeningen staat dan ook weer regelmatig waarin de Bermzuring zich onderscheidt van de Ridderzuring en de Krulzuring, of hoe het ook al weer zat met al die gele composieten.

De soortenjager

Tja, we zeggen wel van onszelf dat we niet zulke soortenjagers zijn als sommige vogelaars, maar of dat echt waar is? Uiteindelijk sluiten we elke excursie af met een eindstand, die meestal indrukwekkend is. Natuurlijk verschilt dat wel wat per gebied, arme grond levert vaak een minder grote soortenrijkdom op, en veel verschillende biotopen bij elkaar in de buurt levert juist veel op. Het mooie van zo’n gebied als de Silberberg is, dat je er ook soorten vindt die in Nederland bijna nergens meer voor komen. Enkele van dergelijke pareltjes die ik noteerde waren (behalve de orchideeën) Ruig klokje, Heelkruid, Schaduwkruiskruid, Eénbloemig parelgras en Knikkend parelgras, Bevertjes, Zinkveldmuur en Zinkviooltje, Wolfskers en Rode kamperfoelie.
De teller van deze dag eindigde op 311 waarnemingen van 258 soorten. Commentaar: “lang niet slecht”.
Tja, en om op zo’n stand uit te komen kun je natuurlijk niet om 17.00 uur denken: tijd voor een terrasje; zo relaxed zijn we nu ook weer niet. Toch nog even de auto in naar een volgend gebiedje, omdat we toch in de buurt zijn en daar ook nog van alles bijzonders moet staan.

De natuurverwonderaar

…alles wat groeit en bloeit en altijd weer boeit… was de slotzin van de radiopraatjes die Dr. Fop I. Brouwer in de jaren 50 hield en nog veel eerder was het schrijver en onderwijzer Jac. P. Thijsse die Nederlanders liefde voor de natuur bijbracht. Hij leerde via zijn boeken en Verkade-albums hele generaties Nederlanders dat natuur iets is om zuinig op te zijn. Velen van ons hebben misschien nog wel zo’n Verkade album in de kast staan.

De natuurverwonderaar geniet niet alleen van al die prachtige structuren in planten, die je zo goed met een loep kunt zien, maar ook van alle andere dingen die in de natuur te vinden zijn. Bij een excursie van de plantenwerkgroep zijn het steevast niet alleen planten die aandacht krijgen, maar rupsen, vlinders, insecten, vogels en vogelgeluiden, spinnen tot zelfs de levensloze natuur (mooie stenen!), kunnen op een opmerkzame blik (of een paar oren) rekenen.

Mijn aantekeningen van de Silberberg zijn op dat punt dit keer uiterst beperkt. Ik heb alleen de Fluiter genoteerd (die ik vlak daarvoor ook tussen Gramsbergen en Ommen hoorde en toen in mijn geheugen groef: was dat niet een Fluiter?) en een gal op een Hondsdraf. Het aardige is dat je die gallen, als je weet waar ze op zitten, via internet vaak heel snel weer terug kunt vinden. In dit geval kom ik op: gal op Hondsdraf (Glechoma hederacea) veroorzaakt door de galwesp Liposthenes glechomae (Linnaeus, 1758) (ook wel Liposthenes latreillei).

Natuurlijk zijn er nog meer variëteiten plantenliefhebbers en vele tussensoorten. Ik stip alleen nog even de humorist aan: zo staat in mijn appgroep dat de andere auto op de terugweg last had van Automobilius trammelanticus. Maar ondanks dat zijn we allemaal veilig teruggekeerd van een fantastische excursie!

Tekst en tekeningen: Toos Lodder

Plantenwerkgroep: Excursieprogramma 2018

Scherenwelle – zondagochtend 22 april 2018

Vanochtend bezoeken we een van de mooiste gebieden van de gemeente Kampen, Scherenwelle.

Deze bijzondere uiterwaard langs de IJssel is de enige waar de wilde kievitsbloem te vinden is. De derde week van april is voor deze bijzonderheid het hoogtepunt van de bloeitijd. De plant komt er gelukkig in grote aantallen voor, een heel bijzonder gezicht. Hopelijk blijft dat zo en kan de populatie nog uitbreiden. De laatste jaren zijn enkele percelen afgeplagd om uitbreiding van de populatie mogelijk te maken. Hopelijk blijven de verdrogende gevolgen van de zomerbedverlaging in de IJssel (die werd 1 meter dieper gemaakt tussen de Eilandbrug en de Molenbrug) achterwege. De kievitsbloemen staan er samen met (heel) veel pinksterbloemen en grote vossenstaart. Daartussen kan je dan nog bijzonderheden vinden als veenreukgras en, misschien, ook knolvossenstaart.

Behalve kievitsbloemen is er natuurlijk nog veel meer te zien in Scherenwelle. Het is nog vroeg in het jaar maar we gaan ook proberen de jonge planten te vinden van de beemdooievaarsbek, kleine pimpernel, rivierkruiskruid en al die andere bijzonderheden die we uit het gebied kennen.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.30 uur op de dijk tussen IJsselmuiden en Wilsum (Uiterwijkseweg), daar waar het wandelpad de uiterwaard in gaat. De excursie duurt tot ongeveer 13.00 uur. Je hoeft je niet op te geven.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?p=2657

Silberberg/ Lengerich e.o. (Duitsland) – Zaterdag 26 mei 2018

Vlakbij Osnabrück in Duitsland ligt de Silberberg, een uitloper van het haast on-Nederlandse heuvelachtige Teutoburgerwald. Op de Silberberg is naast beukenbos met een rijke ondergroei ook een zeer oud graslandreservaat te vinden. Er groeien diverse soorten orchideeën en heel veel andere bijzondere plantensoorten. Wil je die soorten in Nederland vinden dan zal je naar Zuid-Limburg moeten gaan en sommige van de soorten komen zelfs helemaal niet in Nederland voor. Een uniek gebied dus! Een aantal jaren geleden keken we hier al eens onze ogen uit. Wit bosvogeltje, vliegenorchis, bruinrode wespenorchis, bergnachtorchis, vogelnestje, het groeit er allemaal. En niet alleen orchideeën, ook allerlei andere bijzonderheden. Denk maar eens aan heidezegge, franjegentiaan, wolfskers, aarddistel, zinkveldmuur en zo kan je doorgaan. In de buurt, bij Lengerich, is er ook nog een oude kalkgroeve te vinden, hier staat een keur aan kalkgraslandsoorten, waaronder het zeldzame soldaatje, ook al een orchidee.

Praktische informatie: We vertrekken om 8.00 uur van het Meeuwenplein. De excursie duurt tot laat. Vergeet niet je paspoort/ identiteitskaart mee te nemen! Geef je even op bij Niels Jeurink, tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?tag=oeho

Mandjeswaard – Woensdagavond 30 mei 2018

Van de Mandjeswaard en Kampereiland zijn nog niet zo heel veel gegevens bekend. Terwijl er toch diverse bijzondere soorten te vinden zijn, zoals in de wegbermen en langs de sloten. Tijdens vorige excursies vonden we bijzonderheden als zilte zegge, bevertjes en geelhartje. Vanavond gaan we op bezoek bij Erf 1, het biologische melkveebedrijf van Harry Bruins en zijn familie in de Mandjeswaard. Eens kijken wat we vanavond kunnen vinden.

Praktische informatie: geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl. We verzamelen om 19 uur op het Meeuwenplein. De excursie eindigt als het donker wordt.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?p=1188

Staverden en Hierden – zaterdag 16 juni 2018

Zo droog als grote delen van de Veluwe zijn, zo nat is het er op sommige plekken. Vaak is dat te danken aan een laag leem in de bodem waarop regenwater maar moeilijk wegzakt. Er ontstaan dan vennetjes of natte heiden. Soms werd die leem op de Veluwe ook door de mens weggegraven en gebruikt voor het bouwen van huizen. Her en der zijn van die ‘leemkuilen’ te vinden. Het water stroomde weg, waardoor beekjes ontstonden. Vandaag gaan we eens kijken in zo’n gebied waar droog en nat elkaar afwisselen, namelijk bij Staverden. De beekjes, zoals de Leuvenumsebeek, stromen noordwaarts. Ooit richting de Zuiderzee maar alweer vele tientallen jaren naar de randmeren, hier het Veluwemeer. Ook in het gebied waar de beekjes in de randmeren uitmonden, bij Hierden, verandert er de laatste jaren veel. Er wordt grond verworven door natuurorganisaties als Natuurmonumenten en er werd ook een ecoduct gebouwd over de A28 en de spoorlijn Zwolle – Harderwijk – Amersfoort. Alle reden om het gebied te gaan verkennen.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.30 uur van het Meeuwenplein in Kampen. De excursie duurt de hele dag. Geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen:

Landgoed Staverden/ Verbrande Bos:  https://www.glk.nl/landschap-kastelen/locatie/?locatie=19

Veluwemeerkust: https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/veluwemeerkust

 Zalkerbos – woensdagavond 27 juni 2018

Hoe gaat de flora zich ontwikkelen in de nieuw ingeplante en de geplagde percelen rond het Zalkerbos? We zijn reuze benieuwd. Zo dicht bij de bijzondere stroomdalgraslanden in de Vreugderijkerwaard kan het toch niet heel lang duren voordat de eerste bijzonderheden ook hier gaan opduiken. We willen er dit jaar gaan kijken samen met de plantenwerkgroep van de KNNV in Zwolle. De nieuwe percelen worden beheerd door Staatsbosbeheer en deze organisatie is ook geïnteresseerd in onze vondsten. En we gaan vast ook nog wel in het bos zelf kijken. Met de rijke bodembegroeiing daar is dat altijd weer een lust voor het oog. Het bos wordt het mooist ontwikkelde hardhoutooibos van Nederland genoemd, bossen dus die door de rivierinvloed zijn gevormd (‘ooi’) en waarvan de boomlaag wordt gedomineerd door eiken, essen en iepen. De planten maar zeker ook de mossen en paddenstoelen die je er kunt vinden zijn heel bijzonder.

Praktische informatie: geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl. We verzamelen om 19 uur op het Meeuwenplein. De excursie duurt tot het donker is.

Meer lezen: http://natuurverenigingijsseldelta.nl/?p=2266

Tollebeek – woensdagavond 4 juli

Vorig jaar deden we voor het eerst mee met het ‘witte gebieden’-project van stichting FLORON. Dat beviel goed. Het project is bedoeld om gegevens te verzamelen op plaatsen waar nog maar weinig van bekend is. Dit jaar bezoeken we een paar plekken in de buurt van Tollebeek in de Noordoostpolder. Uit dit gebied (atlasblok 175-520 om precies te zijn) zijn in het verleden ruim 180 verschillende soorten gevonden. Eens zien of we er dit jaar meer kunnen vinden.

Praktische informatie: geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl. We verzamelen om 19 uur op het Meeuwenplein. De excursie duurt tot het donker is.

Meer lezen:

Witte gebiedenbeleid stichting FLORON:

https://www.verspreidingsatlas.nl/biodiversiteit/witte-gebieden-reserveren.aspx?soortgroep=V

Rondje Tollebeek:

http://www.opdekuierlatten.nl/wandelpaden/wandelroutes/rondje_tollebeek#tabs-3

 Ewijkse Plaat – zaterdag 14 juli 2018

Op de zuidelijke oever van de Waal ligt, niet ver ten westen van Nijmegen de Ewijkse Plaat. Een uiterwaard waar zo af en toe het water van de Waal overheen gaat tijdens perioden met hoog water. De rivier zet er dan vaak veel zand af en kennelijk ook veel plantenzaden want er worden veel bijzondere planten uit het gebied gemeld. De hoogste tijd om er ook eens met de plantenwerkgroep te gaan kijken. Er zijn uiteraard veel soorten te vinden die kenmerkend zijn voor het rivierengebied, zoals van droge (stroomdal)graslanden en soorten van slikken en rivierstrandjes.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.30 uur van het Meeuwenplein in Kampen. De excursie duurt de hele dag. Geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen: https://www.ark.eu/gebieden/gelderse-poort/beuningen

Biesbosch/ Noordwaard – zaterdag 8 september

De Biesbosch is vast bij iedereen wel bekend. Het gebied is sinds een aantal jaren een nationaal park en onder veel meer bekend door de bevers, de visarenden én de zeearenden die er broeden. En daarnaast is er ook voor de plantenliefhebber héél veel te beleven. Het gebied wordt ingeklemd tussen de Beneden Merwede (bij Hardinxveld) in het noorden en de Amer (bij Geertruidenberg) in het zuiden. Daartussen vind je smallere en bredere kreken, uitgestrekte wilgenbossen en rietlanden. Deels is het gebied bijna alleen via het water toegankelijk maar op sommige plaatsen zijn ook wandelpaden en wegen. Vandaag willen we er gaan kijken.

Praktische informatie: We verzamelen om 9.00 uur van het Meeuwenplein in Kampen. De excursie duurt de hele dag. Geef je even op bij Niels Jeurink (tel. 038 – 33 28 741, of e-mail njeurink@home.nl.

Meer lezen:

Noordwaard: https://www.ruimtevoorderivier.nl/project/ontpoldering-noordwaard/

Biesbosch: http://np-debiesbosch.nl/de-biesbosch/